Gevolgen op korte termijn

Vanaf het begin van diabetes, kunnen er acute ongemakken optreden. Deze kunnen binnen en paar uur ontstaan. Het gaat hierbij vooral om hypoglykemie (kortweg: hypo) en hypergyklemie (kortweg: hyper).

In de ideale situatie schommelt de bloedsuikerspiegel tussen de 4 en 8 mmol/l. De behandeling van diabetes is er op afgestemd om de bloedsuikerspiegel daartussen te houden. Er zijn echter veel dingen die daar ook invloed op hebben: eten, drinken, stress, emoties, sporten of een 'griepje'. Dan kan de bloedsuikerspiegel al snel boven of onder deze bandbreedte uit komen.

Af en toe een hypo of hyper is niet zo erg, maar als het vaker gebeurt moet de behandeling daarop afgestemd worden. De behandeling kan ook aangevuld worden met zoiets als een cursus stressmanagement of een ander sportschema. Teveel hypo's en hypers is niet goed. Vooral hypers (bloedglucosewaarde > 8) kunnen op den duur tot complicaties leiden.

Hypo's

Als de bloedsuikerwaarde (het bloedglucosegehalte) onder de 4 mmol/l uitkomt, is er sprake van hypoglykemie, oftewel een hypo. De symptomen van een hypo zijn:

• zweten
• duizeligheid
• stemmingswisselingen
• trillen
• hoofdpijn
• vermoeidheid
• concentratieverlies
• honger

Met een boterham, zoete limonadedrank (bijvoorbeeld cola) of druivensuiker, wordt het bloedglucosegehalte snel weer omhoog gebracht. Bij ernstige gevallen kan ook het hormoon glucagon worden ingespoten. Veel diabetespatiënten hebben een injectiespuit met glucagon in huis voor noodgevallen.

Hypers

Als het bloedglucose te hoog is en zo'n beetje boven de 10 mmol/l uitkomt, dan is er sprake van hyperglykemie, ofwel een hyper. De symptomen van een hyper zijn:

• veel plassen
• dorst hebben en houden
• gevoel van algehele malaise
• vermoeidheid
• soms opeens extreme humeurigheid

Het lichaam probeert het teveel aan glucose in het bloed kwijt te raken door te plassen. Blijf daarom veel drinken, maar geen zoete drankjes waar suikers in zitten (zoals cola of sinas). Water is het beste.

Gevolgen van diabetes op lange termijn

De meeste diabetespatiënten krijgen op langere termijn te maken met complicaties. Dit worden de diabetescomplicaties genoemd. Ze ontstaan vooral door te hoge bloedglucosewaarden, dat is namelijk slecht voor organen, lichaamsweefsels en zenuwen. Niet voor niets hameren veel artsen op het laaghouden van de bloedsuikerwaarden, omdat dat de kans op problemen enorm verkleint. Hoge bloeddruk en teveel ongezonde vetten zijn extra risicofactoren voor diabetescomplicaties.

Veelvoorkomende complicaties zijn oogaandoeningen, hart- en vaatziekten, voetproblemen, dementie, zenuwschade, huidproblemen en nieraandoeningen.

Oogaandoeningen

Diabetes kan de kleine bloedvaatjes in de ogen beschadigen, waardoor bloedinkjes en littekenweefsel ontstaan. Het lichaam legt vervolgens nieuwe bloedvaatjes aan, maar deze zijn nog zo teer dat zij ook vaak kapot gaan. Dat zorgt dan weer voor nieuwe bloedinkjes. Op den duur kan dit tot slechtziendheid leiden. Als er dan niet behandeld wordt, kan dit uiteindelijk uitmonden in blindheid. Dit wordt retinopathie genoemd.

Iedereen met diabetes krijgt er vroeg of laat mee te maken. Het is vaak de eerste complicatie die de kop opsteekt. Bijna de helft van de mensen met diabetes type 2 heeft op het moment van de diagnose al oogafwijkingen.

Ernstige oogproblemen worden met een bepaalde lasertechniek behandeld. Daarmee kan de schade niet ongedaan worden gemaakt, maar kan wel erger worden voorkomen.

Als er diabetes type 2 bij u geconstateerd is, is het verstandig om de ogen jaarlijks te laten controleren. Dan kan oogschade vroegtijdig ontdekt worden en erger hopelijk voorkomen worden. Veelvoorkomende oogproblemen zijn:

• dubbelzien
• wazig zien
• niet scherp zien
• pijnlijke ogen
• ontstekingen aan de ogen

Hart- en vaatziekten

Door de diabetes worden de grote en kleine bloedvaten stugger en dikker. Ook worden de bloedvaten beschadigd door de diabetes. Door de beschadigingen kunnen verschillende vetten in het bloed zich beter aan de wand van de bloedvaten vastzetten. Dit leidt tot atherosclerose, oftewel adervernauwing.

Door de adervernauwing neemt de doorbloeding af en kunnen organen minder bloed krijgen. Daardoor neemt de hoeveelheid zuurstof in de minder goed doorbloede organen af, en neemt de kans op een hartaanval of een beroerte toe.

Voor iedereen is het belangrijk om de risicofactoren van hart- en vaatziekten in de gaten te houden, maar voor diabetes patiënten is dit natuurlijke extra belangrijk. De risicofactor diabetes is maar ten dele onder controle te houden.

Tips om het risico op hart- en vaatziekten zo klein mogelijk te houden, zijn:

• bij overgewicht, afvallen! Een paar kilo's minder maakt al veel uit
• bloeddruk en cholesterol regelmatig door de (huis)arts laten opmeten
• eet gezond en vooral zo weinig mogelijk verzadigde vetten
• stop met roken
• beweeg!

Meer informatie over hart- en vaatziekten vindt u onder andere op de websites Hartaanval.nl, Voorkomhartaanval.nl en Beroerte.info.

Nierproblemen

De nieren zuiveren het bloed van afvalstoffen. Bij mensen met diabetes wordt er in de nieren bindweefsel gevormd, waardoor de nieren hun werk steeds minder goed kunnen doen. De nieren gaan daardoor minder goed werken. Dit wordt nefropathie genoemd.

De achteruitgang van de nierfunctie is een geleidelijk proces. In het begin merk je er ook helemaal niets van. Bij diabetes is het verstandig om de bloedwaarden regelmatig te laten onderzoeken op tekenen van een verminderde nierfunctie. Dan kan de achteruitgang van de nieren vaak nog afgeremd worden. Helaas kan niet altijd worden voorkomen dat de nierfunctie zo ver achteruitgaat dat de patiënt uiteindelijk aan de nierdialyse moet. Zie voor meer informatie over nierdialyse en niertransplantatie, de website Nierdialyse.nl.

Diabetesvoet (of diabetische voet)

Bij diabetespatiënten is de bloedsomloop minder goed door aantasting van de bloedvaten. De kleinstje bloedvaatjes kunnen zelfs helemaal dichtslibben. In de voet en tenen zitten veel kleine bloedvaatjes die dicht kunnen slibben, maar in de voet is er nog een extra probleem: als de bloedglucose te vaak te hoog is, raken de zenuwen in de voet beschadigd. Hierdoor worden de voeten minder gevoelig. Een klein wondje aan de voet wordt daardoor vaak niet gevoeld. Dit wondje kan dan gaan ontsteken en zweren.

Het gebrek aan gevoel in de voeten, kan ook leiden tot een veranderd stand van de voeten bij het lopen. Dit kan weer leiden tot drukplekken, ontstekingen en vormafwijkingen van de voeten. Drukplekken en ontstekingen kunnen ongemerkt ontstaan als ze onder het eelt onder de voeten zitten.

Ten derde is de wondgenezing bij diabetespatiënten vaak minder goed. Als de verwondingen aan de voeten en tenen na verloop van tijd begonnen wordt, slaat deze soms niet goed aan. In het uiterste geval moeten dan soms een teen, een deel van een voet of zelfs een hele voet of een deel van het onderbeen, geamputeerd worden.

Tekenen van een diabetische voet zijn:

• tintelende voeten
• pijnscheuten in de voeten
• koude voeten
• minder gevoel in de voeten
• verkleuringen van de voet of de tenen
• moeilijk genezende wondjes aan de voet

Om een diabetesvoet of diabetische voet te voorkomen, is het belangrijk om:

• te letten op de tekenen van een diabetesvoet en bij twijfel een arts te raadplegen
• niet op blote voeten te lopen
• de nagels recht en niet te kort af te knippen
• te zorgen dat schoenen niet knellen of binnenin drukpunten hebben
• geen voetbaden te nemen
• de voeten regelmatig te controleren op wondjes of verkleuringen, ook aan de onderkant!
• bij wondjes niet zelf te experimenteren maar direct een arts ernaar te laten kijken

Bij twijfel is het raadplegen van een arts of een pedicure met diabetische voet-aantekening aan te raden. Controleer in elk geval zelf de eigen voeten regelmatig.

Dementie

Diabetes type 2 geeft een ongeveer twee keer zo grote kans op dementie als leeftijdsgenoten zonder diabetes. Ook is de cognitieve achteruitgang groter (problemen met het denkvermogen). Veel patiënten merken dit zelf niet. Toch krijgen ze problemen met bijvoorbeeld het uitvoeren van twee taken tegelijk of met het geheugen. De hersenen worden zeg maar versneld oud. 1 op de 15 gevallen van dementie lijken terug te voeren te zijn op diabetes.

Deze versnelde veroudering lijkt samen te hangen met andere complicaties van diabetes, zoals hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en een afwijkende vetstofwisseling.

Zenuwschade

Door te hoge bloedglucosewaarden kunnen de zenuwen in het lichaam beschadigd raken. Dit wordt neuropathie genoemd. Van sommige zenuwen merk je dit heel snel doordat je ergens pijn voelt of juist niets meer voelt. Maar een deel van het zenuwstelsel doet zijn werk op de achtergrond, bijvoorbeeld bij het regelen van de bloeddruk, de hartwerking, de maag/darm-bewegingen en de hersenen.

Seksuele problemen

Mannen met diabetes krijgen vaak erectieproblemen. De oorzaak hiervan is de combinatie van zenuwbeschadiging en beschadigde bloedvaten. Bij vrouwen kan de vagina droog worden en minder gevoelig. Ook kunnen er eerder infecties aan de vagina en de penis ontstaan. De urine wordt namelijk zoeter, waardoor bacteriën en schimmels een kans krijgen in de blaas. Via de urineleider komen deze bacteriën en schimmels in de penis en bij de vagina terecht.

Uitgebreide informatie over erectieproblemen vindt u op de website Erectiestoornis.nl.

Maag/darm-klachten

Diabetes leidt vaak ook tot maag- en darmklachten zoals verstopping of juist diarree, een opgeblazen gevoel of misselijkheid. Ook kunnen de zenuwen naar de maag aangetast worden, wat weer leidt tot problemen met het zich op tijd legen door de maag (gastroparese).

Dit laatste kan extra lastig zijn bij het gebruik van insuline, omdat de insuline dan al gaat werken als er nog geen voedsel in de darmen aanwezig is.

Gastroparese kan behandeld worden met medicijnen.

Meer informatie over maag- en darmklachten vindt u op de website Maagdarmlever.nl.

Tandvleesontsteking (parodontitis)

Parodontitis is een ander probleem dat kan voorkomen. Parodontitis is een ontsteking van het tandvlees, die ontstaat door extra tandplak. Door het hogere gehalte aan glucose in de mond, groeien er meer bacteriën. Deze tandplak irriteert het tandvlees en zorgt voor de tandvleesontsteking. Als deze ontsteking niet behandeld wordt, kan deze zich uitbreiden naar de kaak en uiteindelijk tot loszittende tanden leiden. Poets daarom goed je tanden en ga ieder halfjaar naar de tandarts.

Overige mogelijke gevolgen

Diabetespatiënten kunnen ook last krijgen van hun huid. Bijvoorbeeld een droge huid, een dikkere huid, verkleuringen, pigmentverlies of schimmelinfecties.

Naast de verminderde wondgenezing, krijgt het lichaam ook meer moeite met het bestrijden van infecties. Hierdoor is griep en verkoudheid vaak ernstiger dan bij gezonde mensen.